Sau lễ tuyên thệ, không có gì tự động xảy ra với quốc tịch Việt Nam — người vừa nhập tịch nước khác vẫn còn quốc tịch Việt Nam cho tới khi có một thủ tục làm nó chấm dứt. Chính vì không tự động mà cần một quyết định, và quyết định đó có hệ quả kéo dài tới đời sau.
Vì sao quốc tịch Việt Nam không tự mất
Luật quốc tịch Việt Nam quy định các căn cứ làm mất quốc tịch, và chúng đều gắn với một quyết định hoặc một sự kiện pháp lý cụ thể — điển hình là được thôi quốc tịch theo đơn, hoặc bị tước quốc tịch.
Không có căn cứ nào mang nội dung "tự động mất khi nhập quốc tịch nước khác". Lời tuyên thệ ở nước kia cũng không tạo ra hiệu lực trong hệ thống pháp luật Việt Nam, vì Việt Nam không nhận tuyên bố đó.
Hệ quả: người vừa nhập tịch đang mang hai quốc tịch trên thực tế. Việt Nam vẫn coi họ là công dân; nước mới cũng vậy.
Điều này không phải tình trạng bất hợp pháp. Nhưng nó là một tình trạng cần được biết rõ, vì nó ảnh hưởng tới việc đi lại, tới giấy tờ, và tới con cái.
Hai lựa chọn và điều cần cân nhắc
Lựa chọn một: giữ nguyên, không làm gì. Đây là điều phần lớn người Việt ở nước ngoài đang làm, và nó hợp lệ.
Ưu điểm: giữ được mối liên hệ pháp lý với Việt Nam, thuận lợi cho việc về nước, cho các thủ tục về tài sản và thừa kế, và giữ được điểm tựa để truyền quốc tịch cho con.
Điều cần lưu ý: một số nước cấm hoặc hạn chế đa quốc tịch, và nếu nước mới thuộc nhóm đó thì việc giữ quốc tịch Việt Nam có thể mâu thuẫn với cam kết đã đưa ra. Đây là điều phải kiểm với nước mới, không phải với Việt Nam.
Lựa chọn hai: làm thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam. Cần khi nước mới yêu cầu, hoặc khi bản thân muốn dứt khoát về mặt pháp lý.
Điều cần biết trước: đây là thủ tục có điều kiện và có thể bị từ chối trong một số trường hợp; và nó gần như không đảo ngược được — muốn có lại phải đi đường xin trở lại quốc tịch với điều kiện riêng.
Hệ quả với con cái — phần quan trọng nhất
Đây là yếu tố mà nhiều người không tính tới khi quyết định, và nó là yếu tố kéo dài nhất.
Quốc tịch Việt Nam truyền theo huyết thống. Người còn quốc tịch Việt Nam có điểm tựa để con được công nhận là công dân Việt Nam. Người đã thôi quốc tịch thì không còn điểm tựa đó.
Nói cách khác: quyết định thôi quốc tịch không chỉ là quyết định cho mình mà là quyết định cho cả nhánh gia đình phía sau.
Điều này đáng cân nhắc kỹ với gia đình có con nhỏ hoặc chưa có con. Nó không có nghĩa là không nên thôi quốc tịch — có những hoàn cảnh mà việc đó là cần thiết. Nhưng nên là một quyết định có ý thức về hệ quả, không phải một bước làm cho gọn hồ sơ.
Hộ chiếu Việt Nam sau khi nhập tịch
Ba câu hỏi thực tế thường gặp.
Hộ chiếu Việt Nam còn hiệu lực có dùng được không? Về mặt vật lý nó vẫn còn hạn. Nhưng việc dùng nó sau khi đã nhập tịch nước khác là chuyện cần hỏi rõ, vì cách xử lý khác nhau tuỳ tình huống và tuỳ quy định đang áp dụng ở cả hai phía.
Có phải báo cho cơ quan đại diện Việt Nam không? Nên hỏi cơ quan đại diện về nghĩa vụ thông báo và về việc cập nhật thông tin. Đây cũng là dịp để hỏi luôn về tình trạng quốc tịch của mình và của con.
Gia hạn hộ chiếu Việt Nam sau này có được không? Phụ thuộc vào việc còn quốc tịch Việt Nam hay không, và đây chính là lý do nên làm rõ tình trạng sớm thay vì để tới lúc cần dùng.
Nguyên tắc chung cho cả ba: hỏi cơ quan đại diện Việt Nam và xin trả lời bằng văn bản. Quy định trong lĩnh vực này đã thay đổi nhiều lần, nên kinh nghiệm của người đi trước có thể phản ánh quy định cũ.
Về Việt Nam sau khi nhập tịch
Câu hỏi thực tế nhất và có ảnh hưởng ngay.
Cách nhập cảnh phụ thuộc vào tình trạng quốc tịch:
Nếu còn quốc tịch Việt Nam và có giấy tờ Việt Nam còn hiệu lực, việc về nước theo tư cách công dân là một hướng.
Nếu đã thôi quốc tịch, hoặc không có giấy tờ Việt Nam còn hiệu lực, thì nhập cảnh bằng hộ chiếu nước ngoài theo các quy định áp dụng cho người nước ngoài — nhưng người gốc Việt có những cơ chế riêng đáng tìm hiểu, trong đó có loại giấy tờ dành cho người gốc Việt Nam giúp việc về nước thuận tiện hơn.
Đây là chỗ nên hỏi cơ quan đại diện trước chuyến về đầu tiên, đặc biệt nếu dự định ở lại dài ngày hoặc có việc liên quan tới tài sản, hộ tịch.
Quyền tài sản ở Việt Nam
Phần đáng lưu ý với người có nhà đất hoặc dự định có.
Một số quyền — điển hình là quyền liên quan tới đất đai — có quy định khác nhau giữa công dân Việt Nam, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, và người nước ngoài.
Nghĩa là tình trạng quốc tịch có thể ảnh hưởng tới những gì mình được sở hữu, được nhận thừa kế, hoặc được chuyển nhượng.
Với người đang có tài sản tại Việt Nam hoặc chuẩn bị nhận thừa kế, đây là điều nên hỏi trước khi quyết định về việc thôi quốc tịch — vì thứ tự làm việc có thể ảnh hưởng tới kết quả.
Việc nên làm trong ba tháng đầu
Bốn việc, và không việc nào gấp nhưng cả bốn đều dễ bị quên.
Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam để hỏi về tình trạng quốc tịch của mình sau khi nhập tịch, nghĩa vụ thông báo nếu có, và giấy tờ nên có.
Hỏi rõ về tình trạng của con — con đã nhập tịch cùng thì quốc tịch Việt Nam của con xử lý ra sao, và nếu muốn giữ thì cần làm gì.
Nếu có tài sản hoặc dự kiến thừa kế tại Việt Nam, hỏi trước khi quyết định bất cứ điều gì về quốc tịch.
Lưu lại mọi câu trả lời bằng văn bản cùng hồ sơ gia đình. Đây là loại thông tin mà con cháu sẽ cần và không tự dựng lại được.
Nhập tịch nước khác có tự mất quốc tịch Việt Nam không?
Không. Luật Việt Nam quy định các căn cứ làm mất quốc tịch và chúng đều cần một quyết định hoặc sự kiện pháp lý cụ thể — không có căn cứ tự động mất khi nhập quốc tịch nước khác.
Nên giữ hay thôi quốc tịch Việt Nam?
Tuỳ hoàn cảnh, nhưng nên cân nhắc một yếu tố hay bị bỏ qua: quốc tịch Việt Nam truyền theo huyết thống, nên thôi quốc tịch là quyết định ảnh hưởng tới cả nhánh gia đình phía sau chứ không riêng mình.
Hộ chiếu Việt Nam còn hạn có dùng được không?
Về mặt vật lý vẫn còn hạn, nhưng việc dùng sau khi đã nhập tịch nước khác là chuyện cần hỏi rõ cơ quan đại diện, vì cách xử lý tuỳ tình huống và quy định đang áp dụng.
Có tài sản ở Việt Nam thì cần lưu ý gì?
Quyền liên quan tới đất đai có quy định khác nhau giữa công dân, người gốc Việt định cư ở nước ngoài và người nước ngoài. Nên hỏi trước khi quyết định về việc thôi quốc tịch, vì thứ tự làm việc ảnh hưởng tới kết quả.
